Մինչ Երևանում ավարտվում է COP17-ը, ուշադրությունը տեղափոխվում է COP31-ին՝ ՄԱԿ-ի կլիմայական գագաթնաժողովին, որը նոյեմբերի 9–20-ը կանցկացվի Թուրքիայի Անթալիա քաղաքի EXPO կենտրոնում։ Սա այլ կոնվենցիա է (կլիմա, ոչ թե կենսաբազմազանություն), բայց հարցը նույնն է՝ խոստումները կդառնա՞ն գործողություն։

COP31-ի ղեկավարումը անսովոր է։ Թուրքիան և Ավստրալիան երկուսն էլ հայտ էին ներկայացրել հյուրընկալելու համար, և ոչ մեկը չհրաժարվեց մինչև COP30-ում Բելեմում ձեռք բերված փոխզիջումը։ Թուրքիան հյուրընկալում է և նախագահում է գագաթնաժողովը՝ շրջակա միջավայրի նախարար Մուրաթ Քուրումի գլխավորությամբ, իսկ Ավստրալիայի կլիմայի նախարար Քրիս Բոուենը «Բանակցությունների նախագահն» է՝ բանակցությունների վրա բացառիկ լիազորությամբ։ Խաղաղօվկիանոսյան երկրներին դեր է տրվել Ֆիջիում կայացող նախա-COP-ի և Տուվալուում անցկացվող առաջնորդների միջոցառման միջոցով։ Նախագահության նման բաժանումը պատմության մեջ առաջին անգամ է։ Քուրումը պնդում է, որ վերջնական որոշումը մնում է նախագահությանը, երկու նախարարներն էլ ասում են, որ համագործակցությունը սահուն է ընթանում։ Վերլուծաբանները նշում են, որ Ավստրալիան ածխի խոշոր արտահանողն է, իսկ Թուրքիան՝ ածխի էական սպառողը, ուստի պարզ չէ, թե օրակարգի որ մասը կլինի ընդհանուր։

ԵՄ-ն գալիս է ավելի ամուր ներքին հիմքով, բայց ավելի ցածր սպասումներով։ Շրջակա միջավայրի նախարարները հոկտեմբերի 12-ին հաստատել են ընդհանուր դիրքորոշումներ COP31-ի և COP17-ի համար, իսկ 2026 թվականի մարտին ԵՄ-ն ընդունել է 2040 թվականին զուտ արտանետումների 90%-ով իրավաբանորեն պարտադիր կրճատման թիրախ։ Սակայն Բրազիլիայի հիասթափությունից հետո Բրյուսելն ասում է, որ Անթալիայում շեշտը պետք է դրվի իրականացման, ոչ թե մեծ հայտարարությունների վրա։ Երևանում նրա առաջարկը՝ դոնորների ցանկը ընդլայնել՝ ներառելով զարգացող տնտեսություններ, օրինակ՝ Չինաստանը, ֆինանսավորման փակուղու մաս է կազմել։

Հայաստանի և Թուրքիայի կապը վերլուծական նշանակություն ունի։ Երկու հարևանները միմյանց հաջորդող ՄԱԿ-ի բնապահպանական գագաթնաժողովներ են հյուրընկալում, երբ նրանց հարաբերությունները դեռ նորմալացման փուլում են։ Այդ գործընթացը սկսվել է 2022 թվականի հունվարին և, թուրքական կողմի գնահատմամբ, 2026-ի մարտից նոր թափ է ստացել «Թըրքիշ էյրլայնս»-ի չվերթների մեկնարկով։ COP17-ին մասնակցել է թուրքական նախարարական պատվիրակություն, իսկ գյուղատնտեսության և անտառային տնտեսության նախարար Իբրահիմ Յումաքլըն ասել է, որ COP31-ը «կարևոր ուղերձներ» կուղարկի աշխարհին։ Անկարան նշում է նաև տրանսպորտի, էներգետիկայի, մշակույթի և ուղիղ առևտրի ոլորտներում քայլերը, իսկ Գյումրի–Կարս էլեկտրահաղորդման գծի հարցը քննարկվել է։ 2024-ին COP29-ը հյուրընկալել է Ադրբեջանը, այսպիսով տարածաշրջանը երկու տարում երեք խոշոր բնապահպանական գագաթնաժողով է հյուրընկալել։ Շրջակա միջավայրը, թերևս, այն քիչ թեմաներից է, որտեղ հարևանները կարող են հանդիպել առանց ծանր բեռի։

Այդուհանդերձ, հյուրընկալողին գնահատում են տանը։ Հայաստանը COP17-ի ավարտին գալիս է Սևանի աղբոտված ափով և Շիկահողի անտառի կորուստներով, Թուրքիան՝ ածխից կախվածությամբ։ Երկու գագաթնաժողովների վստահելիությունը կախված կլինի նրանից, թե ինչ կլինի փակման նիստերից հետո։