Երբ Խաղաղ օվկիանոսում ձևավորվում է Էլ Նինյո, դրա հետևանքները զգացվում են հազարավոր կիլոմետրեր հեռու՝ արևադարձային անտառներում։ NASA-ի արբանյակային դիտարկումները ցույց են տալիս, որ 2026 թվականի խիստ Էլ Նինյոն արդեն առաջացրել է հրդեհների «կասկադ»՝ սկսած Ինդոնեզիայի չորացած տորֆային անտառներից և հասնելով Ամազոն։ NASA-ի Գոդարդի կենտրոնի երկրագնդի համակարգերի գիտնական Դուգլաս Մորտոնի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այս հերթականությունը կանխատեսելի է. 1997–2016 թվականների արբանյակային տվյալներով՝ Էլ Նինյոյի ընթացքում և դրանից հետո արևադարձային անտառներում հրդեհային արտանետումները Լա Նինյայի համեմատ միջինում 133%-ով ավելի բարձր են եղել։

Այս տարի սեպտեմբերից արբանյակները գրանցել են հրդեհների և ծխի արտանետումների կտրուկ աճ Ամազոնի կենտրոնական և արևելյան մասում՝ Մանաուսի և Սանտարեմի շրջակայքից մինչև գետաբերան։ Հոկտեմբերի 12-ին NASA-ի Aqua արբանյակի նկարում խիտ ծուխը ծածկել էր ավելի քան 2 մլն բնակչությամբ Մանաուսը, որտեղ ծխի մանր մասնիկների մակարդակը գերազանցել է 135 մկգ/մ³-ը, իսկ դպրոցները փակվել են։ Բրազիլիայի Ամազոնում հոկտեմբերի առաջին կեսին գրանցվել է 9045 օջախ՝ անցյալ տարվա նույն ժամանակահատվածից 62%-ով ավելի, թեև անտառահատումները հասել են ռեկորդային ցածր մակարդակի։ Կայծակը բոցավառում է հրդեհների 1%-ից պակասը, ուստի գրեթե բոլորը մարդու հրահրածն են, բայց երաշտը դրանք դարձրել է անվերահսկելի։ Մերիլենդի համալսարանի և NASA-ի Գոդարդի կենտրոնի գիտնական Շեյն Կոֆիլդի թիմի գնահատմամբ՝ Սանտարեմի շրջակայքում գործում է պաշտոնական հաշվարկներից մոտ 40%-ով ավելի շատ հրդեհ, քանի որ ծուխը, ամպերը և սաղարթը թաքցնում են անտառի ստորին շերտում մարող կրակները։

Մորտոնի կանխատեսմամբ՝ Մանաուսի և Սանտարեմի հրդեհները կշարունակվեն մինչև անձրևների վերադարձը՝ 2026 թվականի դեկտեմբեր կամ 2027-ի հունվար, իսկ հաջորդ ալիքը կարող է հարվածել Բրազիլիայի հարավին և Պարագվային։ Սրանք հետազոտողների սպասումներ են, ոչ թե հավանականային կանխատեսում։ Գիտնականի ուղերձը պարզ է. «այս տարին այն տարին է, երբ պետք է ամեն գնով խուսափել հրդեհներ հրահրելուց»։

Աղբյուրներ՝ NASA Earth Observatory, NASA Science, Nature Climate Change, Reuters, MercoPress, ScienceDaily