Հասարակական կազմակերպությունների և բնապահպանական խնդիրներով մտահոգ քաղաքացիների խումբը COP17-ի նախաշեմին համատեղ հայտարարություն է տարածել՝ դատապարտելով Ամուլսարի ոսկու հանքավայրի շահագործման մեկնարկը։ Հայտարարությունը ստորագրել են 65 կազմակերպություն, նախաձեռնություն և քաղաքացի։ Նրանք պնդում են, որ տարիներ շարունակ բարձրաձայնված բնապահպանական և սոցիալ-տնտեսական խնդիրներին իրատեսական և փաստարկված պատասխան չի տրվել։

Ըստ հայտարարության՝ 2026 թվականի հոկտեմբերի 10-ին՝ Երևանում կայանալիք ՄԱԿ-ի «Կենսաբանական բազմազանության մասին» կոնվենցիայի Կողմերի 17-րդ համաժողովից (COP17) մի քանի օր առաջ, տեղի է ունեցել հանքի շահագործման մեկնարկի հանդիսավոր արարողություն՝ ամբողջ արտադրական ցիկլի արդյունք հանդիսացող ոսկու ձուլակտորի ցուցադրմամբ։ Ստորագրողները գտնում են, որ սա հակասում է կենսաբազմազանության պահպանմանը նվիրված համաժողովի ոգուն և Հայաստանի՝ որպես COP17-ը հյուրընկալող երկրի միջազգային վարկանիշին։

Հիմնական ռիսկերը, որոնց վրա ուշադրություն են հրավիրում ստորագրողները

• Միջազգային պարտավորություններ. Բեռնի կոնվենցիայի Մշտական կոմիտեն և Բյուրոն բազմիցս պահանջել են դադարեցնել աշխատանքները Ամուլսարում, իրականացնել շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նոր գնահատում (ՇՄԱԳ), վերանայել «Էմերալդ» էկոլոգիական ցանցի հատուկ պահպանվող տարածքների ցանկը և հաստատել «Ջերմուկ» ազգային պարկը։ Կոմիտեի դիրքորոշման համաձայն՝ դա հնարավոր է անել այնքան ժամանակ, քանի դեռ հանքը չի շահագործվում։
• Փորձագիտական եզրակացությունների անտեսում. ELARD և TRC կազմակերպությունների 2019 թվականի անկախ հաշվետվությունը, ըստ ստորագրողների, բացահայտել է տասնյակ խոշոր բացթողումներ ու սխալ հաշվարկներ ՇՄԱԳ փաստաթղթերում՝ ջրային ռեսուրսների մոդելավորման, թթվային դրենաժի, սեյսմիկ ռիսկերի և կենսաբազմազանության գնահատման մասով։ Նրանք նշում են նաև, որ այդ ուսումնասիրությունը և դրա հետ կապված փաստաթղթերը հեռացվել են պաշտոնական կայքերից։
• Էկոլոգիական աղետի վտանգ. Փորձագետների գնահատմամբ՝ ոսկու կորզման ցիանային եղանակը վտանգավոր քիմիական գործընթաց է, և արտահոսքի դեպքում վտանգված կլինի Արփա գետի էկոլոգիան։ Ապարների թթվային դրենաժի երկարաժամկետ ռիսկը կարող է սպառնալ Արփա և Որոտան գետերին, Որոտան–Արփա–Սևան թունելի միջոցով՝ Սևանա լճի էկոհամակարգին, ինչպես նաև Ջերմուկի հանքային և տարածաշրջանի այլ ստորերկրյա ջրերին։
• Ջերմուկ առողջարանային քաղաքի ապագան. Ստորագրողների համոզմամբ՝ շինարարական և պայթեցման աշխատանքները արդեն իսկ վատթարացնում են քաղաքի էկոլոգիան, իսկ հանքի պաշարների սպառումից հետո Ջերմուկին կարող է սպառնալ լքված բնակավայրի ճակատագիր, ինչպես Դաստակերտի և Սոթքի դեպքում։

Ինչ են պահանջում ստորագրողները

1. Անհապաղ դադարեցնել հանքի շահագործումը և վերանայել շահագործումը թույլատրած որոշումները՝ պահպանելով տարածքի անվտանգության և աղտոտման կանխարգելման անհրաժեշտ միջոցառումները։
2. Կատարել Բեռնի կոնվենցիայի Բյուրոյի հանձնարարականները՝ իրականացնել ՇՄԱԳ նոր գնահատում և կասեցնել ընդերքօգտագործման բոլոր թույլտվությունները մինչև դրա ավարտը։
3. Հիմնավորել «Էմերալդ» ցանցի թեկնածու տարածքների ցանկը և զեկուցել «Ջերմուկ» ազգային պարկի ստեղծման առաջընթացի մասին՝ սահմանների ցանկացած փոփոխություն հիմնավորելով միայն գիտական փաստարկներով։
4. Հրապարակել ELARD-ի, TRC-ի և պետական մարմինների արձանագրած յուրաքանչյուր էական խնդրի վերաբերյալ ձեռնարկված միջոցառումները և նախագծային փաստաթղթերում կատարված փոփոխությունները։
5. Վերանայել Ամուլսարի շահագործման ֆինանսավորման համար Ամերիաբանկին տրամադրված 150 մլն դոլարի բյուջետային երաշխիքը։
6. Վերանայել երկրի հանքարդյունաբերական քաղաքականությունը՝ որոշումների հիմք դարձնելով հանրային մասնակցությունը, որակյալ ՇՄԱԳ-ը, ջրային անվտանգությունը, կենսաբազմազանության պահպանումը և համայնքների երկարաժամկետ բարեկեցությունը։

Ստորագրողները հայտարարել են, որ COP17-ի և այլ միջազգային հարթակների շրջանակում հայտարարությունը և այն հիմնավորող փաստաթղթերը կներկայացնեն համապատասխան միջազգային կազմակերպություններին՝ պահանջելով գործնական քայլեր ձեռնարկել հնարավոր անդառնալի բնապահպանական վնասը կանխելու համար։ Աղբյուրներում ներկայացված են ստորագրողների դիրքորոշումները, ընկերության կամ պետական մարմինների արձագանքը հրապարակված չէ։

Աղբյուրը՝
https://hetq.am/hy/article/184631