Ավանի Ֆուտբոլի ակադեմիայի հարևանությամբ ընթացող շինարարության շուրջ ծավալված վերջին իրադարձությունները ցույց տվեցին, թե ինչպես են իրավական կարգավորումները, տնտեսական հաշվարկն ու պետական ապարատի իներցիան վտանգում հանրային առողջությունը։

Իրավիճակի ժամանակագրությունը․

• Օգոստոսի 6, 2026 –Սոցցանցերում ահազանգվեց Ավանում «ML Mining» ընկերության կողմից իրականացվող բազմաբնակարան շենքի շինհրապարակից բարձրացող փոշու ամպերի մասին։
• Օգոստոսի 7, 2026 – Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմինը (ԲԸՏՄ) արձագանքեց ահազանգին․ հարուցվեց վարչական վարույթ, նշանակվեց 150,000 դրամի տուգանք և տրվեց խախտումները վերացնելու հանձնարարական։
• Օգոստոսի 23, 2026 – Չնայած տուգանքին՝ շինարարական աղբը շարունակեց թափվել բարձր հարկերից։ Քաղաքացի Լուսինե Մկրտչյանն առավոտյան 10:50-ին տեսանյութ նկարահանեց, թե ինչպես է փոշին «ջրվեժի նման» թափվում ցած՝ ուղղակի սպառնալիք ստեղծելով հարևանությամբ մարզվող 5-6 տարեկան երեխաների համար, և ուղարկեց կառուցապատողին։
• Սեպտեմբերի 15, 2026 – «Հետք» պարբերականը հրապարակեց «Փոշու ջրվեժ՝ կիսակառույց շենքերից․ ինչ արժե օդը աղտոտելը» հետաքննությունը։ 
  Նույն օրը Երևանի քաղաքապետարանն արագ ստուգայց իրականացրեց և լուսանկարներ տրամադրեց, որ շինհրապարակում արդեն առկա են փոշեկլանիչ ցանցեր ու ջրային թնդանոթ։
• Սեպտեմբերի 16, 2026 – ԲԸՏՄ-ն հանդես եկավ պարզաբանմամբ՝ պնդելով, թե լրատվամիջոցի հրապարակած տեսանյութն «ունի մոտ մեկուկես ամսվա վաղեմություն» և վերաբերում է օգոստոսի 7-ի իրենց արձանագրած դեպքին, իսկ սեպտեմբերի 16-ի այցով ամեն ինչ կարգին է։
• Սեպտեմբերի 16, 2026 – «Հետքը» հերքեց տեսչական մարմնի պնդումը՝ հրապարակելով էկրանակարգեր, որոնք ապացուցում են, որ տեսանյութը նկարահանվել է օգոստոսի 23-ին՝ տուգանքից երկու շաբաթ անց։

Պարզ հաշվարկ․ ինչո՞ւ է ձեռնտու տուգանվելը

Ավանի շինհրապարակում ստեղծված պատկերը պատահականություն չէ, այլ պարզ հաշվարկի հետևանք։ Մինչև վերջերս գործող իրավակարգավորումներով շինհրապարակը պատշաճ չկահավորելու (ջրային թնդանոթներ, փոշեկլանիչ ցանցեր, օդի որակի դիտարկման ցանցային սարքեր) համար նախատեսված տուգանքը կազմում էր ընդամենը մի քանի հարյուր հազար դրամ։

Խոշոր կառուցապատողի համար, որն իրականացնում է միլիոնավոր դոլարների նախագծեր, տասնյակ հազարավոր դոլարների հասնող անվտանգության համակարգեր տեղադրելուց ավելի ձեռնտու էր պարբերաբար վճարել 100,000 դրամ տուգանքը։ Տուգանքը ծառայում էր ոչ թե որպես կանխարգելիչ պատժամիջոց, այլ դարձել էր օդը պաշտոնապես աղտոտելու «լիցենզիայի վճար»։

Իրավական վերահսկողության փլուզումը

Իրավիճակն ավելի է խորացնում վերահսկող մարմինների գործելաոճը։ ԲԸՏՄ-ի տարածած պարզաբանումը, որտեղ քաղաքացու՝ օգոստոսի 23-ի տեսանյութը նույնացվում է օգոստոսի 6-ի լրագրողական ահազանգի հետ, փաստում է ինստիտուցիոնալ անգործության մասին։

Վերահսկիչ մարմինը, փոխանակ ընդունելու, որ օգոստոսի 7-ի տուգանքն ու հանձնարարականը որևէ ազդեցություն չեն ունեցել կառուցապատողի վարքագծի վրա, նախընտրեց փաստերի աղավաղումը։ Սա վկայում է այն մասին, որ վարչարարությունը հայտնվել է «թղթաբանությունը փակելու» ֆորմալիզմի մեջ, որտեղ իրական արդյունքը՝ մաքուր օդը, երկրորդական պլան է մղված, մինչդեռ Երևանի դիրքը և կլիմայական պայմանները շինարարական փոշին դարձնում են առաջնային բնապահպանական սպառնալիք։ 

Ավանի դեպքում ռիսկն ավելի բարձր է․ փոշու «ջրվեժները» թափվում են Ֆուտբոլի ակադեմիայից ընդամենը 300 մետր հեռավորության վրա, որտեղ ինտենսիվ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության տակ պարապում են հարյուրավոր երեխաներ։

Արդյո՞ք իրավիճակը կփոխվի

Ավանի շինհրապարակի պատմությունը ցույց տվեց, որ միայն օրենքներ գրելն ու խստացված տուգանքներ սահմանելը բավարար չեն։ 

Քանի դեռ պետական տեսչական մարմինները զբաղված են իրականությունը «մաքրագրելով», տուգանքները դիտարկվում են որպես շինարարության ինքնարժեքի փոքրիկ մաս, քաղաքացիներն ու նրանց երեխաները շարունակելու են շնչել շինարարական փոշին։



Աղբյուրներ՝ 
https://www.hetq.am/hy/article/183939
https://www.ecoinspect.am/hy/post/more/1326
https://hetq.am/hy/article/183969